Final sınavı
Tarihi : 9 Ocak Cuma
Saat : 13:00
Yer : D1
Not 1: Wiki projelerinin sınav tarihine kadar bitmiş olması gerekmektedir. Projeler ile ilgili değerlendirme sınavdan sonra yapılacaktır.
Not 2: Sınav ders kapsamında işlediğimiz konuları ve kitapları kapsamaktadır. Bunun dışında herhangi bir rapor yazılmayacaktır.
İnternet ünitesinin kazanımları;
1. Bilgisayarın ne olduğunu ve tarihsel gelişiminin farkına varır.
2. İnternetin özelliklerini, işlevlerini tanıyarak iletişime ve sosyal hayatımıza getirdiği yenilikleri keşfeder.
3. İnternette bilgiye erişim, haber okuma, sohbet, e-posta, uzaktan eğitim, oyun, tanıtım gibi etkinlikleri uygulamalı olarak gerçekleştirir.
4. İnternetin olumlu özelliklerinin yanı sıra olumsuz etki ve özelliklerini tanıyarak bu hususlara dikkat eder.
Kazanımlar sonucunda bireylerde meydana gelmesini beklediklerimiz ise;
· Eleştirel düşünme,
· Problem çözme,
· Yaratıcı düşünme,
· İletişim,
· Gözlem yapabilme,
· Bilgi teknolojilerini kullanma,
· Türkçeyi doğru ve etkili kullanmaktır.
Medya Okuryazarlığı İlkeleri
o Medya ürünleri yapılandırılmıştır.
o Medya gerçeği yapılandırır
o Seyirciler anlamlandırır.
o Ticari göstergeler
o İdeoloji ve değerler
o Toplumsal ve siyasi göstergeler
o Oluşum ve içeriğin ilişkisi
Medya Ürünleri Yapılandırılmıştır: Bir medya ortamı olan internet uzmanlar tarafından planlı bir çalışmayla kurgulanmıştır ve dolayısıyla birçok kullanıcıyı cezp etmektedir. Bu ortam birçok etken göz önüne alınarak yapılandırılmıştır. Bunun sonucunda medya ürününde kazanımların hepsi gerçekleşmektedir. Bir kurgunun neticesinde meydana getirilen internet ile tanışan birey internetin ne olduğunu ve tarihsel gelişimini bilir, internetin özelliklerini, işlevlerini tanıyarak iletişime ve sosyal hayatımıza getirdiği yenilikleri ve sunduğu her gelişmeyi fark eder; bilgiye erişme, haber okuma, sohbet, e-posta, uzaktan eğitim gibi etkinlikleri uygular, bu esnada bilinçlenen kullanıcı internetin olumlu ve olumsuz özelliklerini tanıyarak bundan sonraki tutumunu buna göre belirler. İlk üç kazanımda eleştirel düşünme, gözlem yapma, yaratıcı düşünme, problem çözme, iletişim, bilgi teknolojilerini ve dili kullanma gibi beceriler gelişerek dördüncü kazanımda da bir değerlendirme sonucu olarak ortaya çıkmaktadır.
Medya Gerçeği Yapılandırır: Gerçek olay, nesne ve anlatımları gerçeğine uygun bir yapıda yapılandırmasından dolayı çok fazla kullanıcıya cezp etti internet. Yukarıdaki kazanımlarda internet ortamındaki iletişim boyutu ele alınmıştır. İnternetin sunduğu iletişim özellikleri sayesinde artık uzaklar daha yakın olmaktadır. Dolayısıyla diğer medya ürünlerinden farklıdır, iletişim kurabileceğimiz ortamlar da çok farklıdır ve bizler bunları uygulayabilmekteyiz. Bu süreçte karşılaştığımız olumlu-olumsuz durumlar bilinçlenmemiz noktasında bize yardımcı olmaktadır. Sonuç olarak; kazanımlarda ele alınan bu gerçeklikle medya ürününün gerçeğe uygun yapılandırılması eşleşmektedir.
Seyirciler Anlamlandırır: Verilmek istenen mesajın iyi kurgulanmasının yanında bireylerin bu mesajı anlamlandırabilecekleri uygun bir ön yaşantılarının olması gerekir. İlk üç kazanım ile ulaşılmak istenen aslında birey gözlem yapsın, eleştirel düşünsün, ortamla ilişki kursun, bu esnada da bilgi teknolojilerini de etkili kullanarak bu becerilerle ilişkili olarak dördüncü kazanımla problem çözebilsin, yaratıcı düşünsün ve böylece internet üzerindeki iletişim sürecine vurgu yapan bu boyutu anlamlandırabilsin.
Ticari Göstergeler: Her medya ürünü gelişim ve mesaj iletimi sürecinde ticari kaygı, amaç taşımaktadır. Ancak amacı sanal ortamda iletişim boyutunu ele alarak sonuç olarak etik kurallara bağlılık, farklılıklara saygı duyma, sorumluluk, dürüstlük gibi değerlere önem veren bir süreci değerlendiren bu programda ticari göstergelere dikkat çekilmemektedir.
İdeoloji ve Değerler: Her medya ürününün bir amacı, kullandığı içerikte bir dünya görüşü vardır. Sanal ortamda gerçekleşen iletişim sürecinin olumlu ve olumsuz yanlarını değerlendirmesinde bir ideolojiden söz etmek mümkün değildir. Ancak temele alınan ve mesaj iletimi sürecinde seyircide anlamlandırılması istenenler; etik kurallara bağlılık, farklılıklara saygı duyma, sorumluluk ve dürüstlüktür. Sonuç olarak internet ünitesi kazanımlarıyla medya okuryazarlığı ilkelerinin eşleşmektedir.
Toplumsal ve Siyasi Göstergeler: İnternet toplumun ihtiyaçları ve beklentilerini yansıtır. Toplumsal göstergeler açısından kazanımlar bu süreci yansıtarak burada oluşan olumlu ve olumsuz yanları da değerlendirmektedir. Ancak toplumsal göstergeler ele alınırken siyasi göstergelerin vurgulanmayışı kazanımlarla bu ilkenin kısmen örtüştüğünü göstermektedir.
Oluşum ve İçeriğin İlişkisi: İnternetin ne olduğunu, tarihsel gelişimini analiz ettikten sonra diğer medya ürünlerine göre ne gibi farklılıkları olduğunu belirleyip internetle yapabileceğin etkinlikleri uygulayıp bu süreçte edindiğin olumlu ve olumsuz özelliklerine ilişkin bir düşünce geliştir. Bu yönüyle de ilke ve kazanım örtüşmektedir.
Medya Estetiği: Her oluşturulan bilgi, sunulan içeriğe ve seçilen medyaya uygun estetik bir yapıdadır. İnternet yapısında bu özellik barınır fakat internet ünitesindeki kazanımlarda medya okuryazarlığının bu ilkesine açık olarak değinilmemiştir.
Kazanımlar:
1. Televizyonun birey ve toplumu yönlendirmedeki etkili bir kitle iletişim aracı olma niteliğini analiz eder.
2. Ülkemizdeki televizyon yayıncılığını mülkiyet yapısına göre sınıflandırarak bunların
özelliklerini ve yayın politikalarını belirleyen unsurları fark eder.
3.Televizyon program türlerini; amaçları, işlevleri ve özellikleri bakımından ayırt eder.
İlkeler:
Bu ders kapsamında ele alınan etkinliklerde öğrencilere yönlendirilen sorulardan birisi “Televizyona yönelik yapılan “Eğlendirici”, “Bilgi Kutusu”, “Gizemli Kutu”, “Sihirli Kutu”, “Zaman Öldürücü”, “Aptal Kutusu” vb. nitelendirmeler size ne anlam ifade etmektedir?” sorusu seyirciler anlamlandırır ilkesiyle direk örtüşmektedir. Bu ilke; verilmek istenen mesaj ne kadar iyi tasarlanmış veya kurgulanmış olsa da, seyircilerin mesajı anlamlandırma süreçlerindeki katkıları göz ardı edilmemelidir şeklinde yorumlanabilir. Ve soruda televizyona ait yapılan nitelendirmelerin farklılığı bakış açısının bireyden bireye değiştiğinin, insanların farklı anlamlar yüklediğinin kanıtıdır. Farklı kanalların izlenme oranının farklı olması da bu duruma bir kanıt olabilir. 2. kazanım (Ülkemizdeki televizyon yayıncılığını mülkiyet yapısına göre sınıflandırarak bunların özelliklerini ve yayın politikalarını belirleyen unsurları fark eder. ) ticari göstergeler ilkesiyle örtüşmektedir. Kamu kanallarının yanı sıra özel kanalların varlığı, reklamlar ticari amaçla oluşturulmuştur. “Ülkemizdeki televizyon yayıncılığını mülkiyet yapısına göre sınıflandırarak bunların özelliklerini ve yayın politikalarını belirleyen unsurları fark eder” kazanımındaki yayın politikalarını belirleyen unsurları fark eder ifadesi ideoloji ve değerler ilkesiyle bağdaştırılabilir. Yayın politikalarının belirlenmesinde dünya görüşleri, izlenme oranı vb. özellikler göz önüne alınmaktadır. İzlenme oranı, hitap edilen kitle gibi unsurların yayın politikasını benimsemesi toplumsal ve siyasi göstergeler ilkesini kapsamaktadır. Sonuçta her medya ürünü toplumun ihtiyaçları ve beklentilerini yansıtmayı prensip olarak benimser.
3. kazanım kapsamında yapılan etkinlikte öğrenciler program türlerini;
“kitapçıktaki tanıma uyuyor mu?” sorusu oluşum ve içeriğin ilişkisi ilkesini yansıtmaktadır. İçerik, mesaj ve bu mesajın aktarılmasının en iyi şekilde yapılması gerekir, yoksa etkililik ortadan kalkar. Verilmek istenen mesajın etkililiği bu mesajın aktarım şekliyle de ilgilidir ve önceden yapılan bir hazırlık gerektirir. Bu da dolaylı olarak medya ürünleri yapılandırılmıştır ilkesiyle bağdaşmaktadır. Ayrıca tanıma uygunluk, özellikleri gibi araştırma konuları medya estetiği ilkesinin varlığını da göstermektedir. Bu kazanımlarda ve kazanımlar kapsamında düzenlenen etkinliklerde medya gerçeği yapılandırır ilkesine yönelik bir düşünce göremedim.
Medya okuryazarlığının ilkeleri:
- Medya ürünleri yapılandırılmıştır
- Medya gerçeği yapılandırır
- Seyirciler anlamlandırır
- Ticari göstergeler
- İdeoloji ve değerler
- Toplumsal ve siyasi göstergeler
- Oluşum ve içeriğin ilişkisi
- Medya estetiği
Kazanımlar:
1) Medyayı tanıyarak işlevlerini sınıflandırır.
2 )Medyanın toplumsal, kültürel ve ekonomik yaşam üzerindeki etkilerini irdeler.
3 )Medyanın yayınlarında etik kurallara bağlı kalmasının önemine inanır.
4 )Medya okuryazarlığı kavramını tanıyarak medya mesajlarını algılamanın ve çözümlemenin önemini fark eder.
Medya gunumuzde toplumda buyuk kitlelere hıtap etmekte ve toplumu yonlendirmektedir. Özellikle cocuklar uzerinde etki yaratan medya ailenin cocuk üzerindeki tesirini kırıyor ve cocugun gelisiminde onemli rol oynuyor. Aynı zamanda buyuk bir Pazar haline gelen medyada menfaatler dogrultusunda yayınlar ve yayımlara yapılabiliyor. Medyanın butun bu etkilerini göz onune alarak kazanımlarla ilkeleri karşılaştırmaya çalışalım.
1-Medya ürünleri yapılandırılmıştır:
Verilmek istenilen mesaj en ince ayrıntısına kadar düşünülür ve ayrıntılı bir çalışma sureci azlanarak oluşturulur. Oluşturulan mesajı tasarlanan yollarla ıletilir. Verilmek istenen mesajın toplum uzerinde iz brakmakta toplumun fıkırlerının degişmesine olanak tanımaktadır. Bu mesajlar gerçek temeller uzerine oturmasa bile toplum tarafından kabul gorebilmektedir. Bu noktada topluma kazandırılması gereken mesajların algılanması ve her mesajı oldugu gıbı kabul etmeyıp uzerinde dusunmesidir.
2-Medya gerçeği yapılandırır:
Medya uygun hazırlanmıs mesajların uygun yontemlerle sunulmasıyla gerceklerı aktarabilir. Verilen gercek mesajlar toplumun dogru bir sakılde yonlendirilmesini saglar. İyi bir okuryazar gerceklılıgın farkındadır.
3-Seyirciler anlamlandırır:
Bir mesaj ne kadar ıyı hazırlanırsa hazırlansın ne kadar ıyı sunulursa sunulsun seyircilerin anladıklarında fazlasını seyırcıye vermez. eger bir seyirci bir konu hakkında belirli bir on bilgiye sahipse onun bu on bilgisini kırmak zordur. Medya okuryazrlıgına sahip bır birey anlamlandırmalarını bilincli yapar.
4-Ticari Göstergeler:
Medyanın onemlı bir Pazar oldugundan daha once bahsetmistik. Reyting oranlarının fazla olması ve bunun parelelninde reklam gelirlerinin fazla olması cesitli etik egerlerden odun verılmesın d-neden olbilir. Medya okuryazarlıgına sahip bir birey etnik kuralların fakındadır ve ne olcude baglı kalındıgını elestırebilir. Bunun yanı sıra verilen mesaların hangı amacla verıldıklerı hakkında fıkır yurutebilir.
5-İdeoloji ve değerler:
Her medya kurulusu bir ideolojiye baglıdr. Bu ıdeolojisini unutmadan belirli caımalar yapmalıdır. Bilincli bir okuryazar buıdeolıjılrın mesajlar uzrındekı etkılerını gozardı etmeksızın iletilen mesajları yorumlamalıdır. Bu dgeerlerin tolum ıcınde nasıl yankı buldugu da onemlıdır. Seyırcıler kendileri ile aynı ideolojiye sahip kurulusların ilettigi mesajlar daha inanılır bulmaktadırlar.
6- Toplumsal ve siyasi göstergeler:
Medya etnik kutallara baglı kalmalıdır gorusunu benımsemıs bır okuryazar iletilen mesajları da bu cercevede ıncelemelıdır. Her medya urunu toplumun ıhtıyaclarını ve beklentılerı yansıttıgı surece bu etnık kuralların fazla dısına cıkmaz. Bunun tersı durumlarda ise verieln meajlar bu etnık kurallar balgamında dunulmelıdır. toplumun kulturel ve ekonomık durumuna paralel bir sekımde sorunlar asılmalıdır.
7-Oluşum ve İçeriğin İlişkisi:
İstenilen içeriği oluşturmk için onceden hazırlanmıs bır olusuma ıhtıyac vardır. Bı ecerık bu olusumun duzenlı bır sekılde cesıtlı yan etkılerden uzak toplumsal ekonomık ve kultırel ozellıkleri gozardı etmeyen bir yapıdan olusmus olmalıdır.
8-Medya estetiği:
Olusturulan bilgi içerige uygun bir estetik yapıda sı-unulur bazen bu estetık yapı icerigin onune geçebilşir. Bilinçli bir okuryazar bu estetik yapının altındaki içerigi gozardı etmez ve iletilmek istenenen mesajı analiz ederek yorumlar.
Sonuc olarak iyi bir medya okuryazarının her şeyden iletilen mesajı sorgulaması önemlidir. Medya okuryazarlığının ilkeleri bir okuryazar tafından benimsenip analiz edilirse medya kaynaklarına karşı daha bilinçli bir yaklaşım tarzı oluşturabilir.
Ünitenin Adı: Televizyon
Kazanımları:
Bu ünitenin sonunda öğrenciler;
1. Televizyonun birey ve toplumu yönlendirmedeki etkili bir kitle iletişim aracı olma niteliğini analiz eder.
2. Ülkemizdeki televizyon yayıncılığını mülkiyet yapısına göre sınıflandırarak bunların özelliklerini ve yayın politikalarını belirleyen unsurları fark eder.
3.Televizyon program türlerini; amaçları, işlevleri ve özellikleri bakımından ayırt eder.
ETKİNLİK ÖRNEKLERİ
“Televizyonun Etkin Nitelikleri” Çeşitli resim ve sorular aracılığıyla televizyonun diğer kitle iletişim araçlarına göre üstün yönleri üzerinde tartışma yapılır (1. kazanım).
“Ne Fark Var?” Sınıf gruplara ayrılarak kamu yayıncılığı ve özel yayıncılıkla ilgili araştırma yaptırılır (2. kazanım).
“Haydi, Afiş Hazırlayalım?” Sınıf gruplara ayrılarak öğrencilere afiş çalışması yaptırılır (3. kazanım).
Sonuç Olarak:
Kitabımızda medya okuryazarlığı kapsamında bireyin kazanması gereken ilkelerin yukarda verilen kazanımlar neticesinde yapılacak etkinliklerle kazanılacağını düşünmüyorum. Televizyon program türlerini tanır kazanımın da yapılacak etkinlik daha çok gazete hazırlamada kullanılabilecek bir etkinlik şeklindedir. Zaten 3. Kazanım ilkelerimizde bulunan, sunulan medyada içerik ne anlatmak istiyor? Bu kazanımın gerçekleştirilmesi ve ilkelerimizde belirlenen bu amacımıza ulaşmamız için farklı etkinlikler kullanmak gerekir. Çünkü programda verilen etkinlik bence bu kazanımın kazandırılmasına katkı sağlamaz. Ve bu kazanım kazandırılması gereken önemli bir kazanım. Çünkü çoğu insan izlediği programdan ne çıkarması gerektiğini bilmiyor ve sırf izlemek için televizyon izliyor. Dolaysıyla öğrenciler televizyondaki program türlerini ayırt edebilirlerse hangi program türünden beklentisinin ne olması gerektiği çıkarımında bulunabilecek. Bu şekilde daha bilinçli bir kuşak gelişmiş olup. Aradığını da bulmuş olabilecek.
Ünite IV: Televizyon
Kazanımlar:
Bu ünitenin sonunda öğrenciler;
Medya Okuryazarlığının İlkeleri:
Şimdi her medya okuryazarlığı ilkesi için; kazanımlarımızın bu ilkelerle örtüşen veya karşı karşıya gelen durumları tartışalım.
1.Medya ürünleri yapılandırılmıştır. (Kurgulanmıştır).
Televizyonda yayınlanan her program daha önceden planlanarak ve kurgulanarak oluşturulmuştur. Örneğin TV programlarının başlangıcında seyirciye gösterilen bazı uyarıcı simgeler ( 7+, 13+ şiddet ve korku vs.) seyircinin o program hakkında bilgi sahibi olmasını sağlar. Bu şekilde üçüncü kazanımımızda yer alan öğrenciler programları; amaçları, işlevleri ve özellikleri bakımından ayırt eder yargısı sağlanmış olur.
2.Medya gerçeği yapılandırır.
Medya gerçekte de var olan olayları yansıtır. Bu ilkeyi ünitemizle karşılaştıracak olursak; TV programlarının içerisinde gerçek olaylar, konular yer alır. Örneğin Haber bültenleri Türkiye’de gerçekleşen olayları konu alır. Bir başka örnek de Hava Durumu programlarının kişileri yönlendirerek onların bir sonraki günde nasıl giyineceklerine fikir vermesi olabilir. Bu ilke ünitemizin birinci kazanımıyla birebir örtüşmektedir. TV etkili bir kitle iletişim aracıdır. Örneğin Siyasi liderler halka seslenişlerini çoğu zaman TV yoluyla yaparlar.
3.Seyirciler anlamlandırır.
Üçüncü kazanımda öğrencinin programları ayırt edebilmesinden bahsediliyordu. Bu ilkeyle de öğrencinin istediği programı seyrederek, programlar arasında seçim yaparak, programın içeriğini anlamlandırması arasında bir ilişki kurabiliriz.
4.Ticari göstergeler.
Televizyonda sıkça izlediğimiz reklâmlar medya okuryazarlığının bu ilkesiyle ilişkilidir. İyi hazırlanmamış reklâmlar öğrencilere kötü örnek olabilir. İkinci kazanımda yer alan öğrencinin yayın politikalarının farkına vararak bunlar arasında ayrım yapabilmesi, öğrencinin iyi hazırlanmış reklâmları izlemesini ve doğru çıkarımlarda bulunmasını sağlayacaktır.
5.İdeoloji ve değerler.
Bu ilkede de ikinci kazanımda yer alan öğrencinin yayın politikalarının farkına varması arasında bir ilişki kurabiliriz. Örneğin; öğrencinin yanlı yayın yapan TV kanallarını seyretmemesi ve bu yanlı yayınların farkına varması.
6.Toplumsal ve siyasi göstergeler.
Çoğu TV programları toplumsal beklentileri yerine getirmeye çalışmaktadır. Örneğin TV kanallarındaki izdivaç programlarının artması. Birinci kazanımımızda yer alan öğrenci TV’nin Toplumu yönlendirmedeki rolünü analiz eder ifadesi bu ilke ile örtüşmektedir.
7.Oluşum ve içeriğin ilişkisi.
TV programlarında verilmek istenen mesaj önceden belirlenerek planlı bir aşamadan geçer. Bu ilke üçüncü kazanımımızla ilgilidir.
8.Medya estetiği.
Medyada sunulan içerik uygun bir estetik içerisinde sunulmalıdır. TV programları da bu şekilde tasarlanır veya tasarlanmaya çalışılır. Üçüncü kazanımda bahsedildiği gibi öğrenci programlar arasında seçim yapar. Bu seçimi de içeriğe değil de içeriğin sunulduğu içeriğe göre yapabilir.
Hüseyin TOK
Medyadan bilinçli bir şekilde yararlanmak adına toplumun bilinçli olması gerekir ki bunun için ilköğretim sıralarından başlayarak ders programına medya okuryazarlığı adında bir ders konulmuştur.
Peki bu ders kapsamında medya ilkeleri ne ölçüde karşılanmaktadır? Bu sorunun cevabını bulabilmek adına medya okuryazarlığı dersinde er alan kazanımları inceledim ve yaptığım çıkarımlar şu şekilde:
Genel olarak kazanımları göz önüne aldığımda bazı ilkeler çok az ön planda tutularak bir süreç tasarlamış. Daha çok kuramsal olarak öğrenmeye yönelik kazanımlar verilmiş. Yaptırıma yönelik kazamınlar çok az. En iyi öğrenme o medya ürünün uygulamak ile olur. Tıpkı gazetenin oluşturulması gibi. Bu çalışma ile öğrenciye medya ile ilgili birçok bilgi aktarılabilir çünkü öğrenci sürecin içinde yer alacaktır.
Peki derse yapılan etkinlikle bu kazanımları ne kadar karşılanmakta?
Ünitenin Adı : İnternet
Kazanımları:
1. İnternetin özelliklerini tanıyarak iletişime getirdiği yenilikleri keşfeder.
2. İnternette bilgiye erişim, haber okuma, sohbet, e-posta, uzaktan eğitim gibi etkinlikleri uygulamalı olarak gerçekleştirir.
3. İnternetin olumlu özelliklerinin yanı sıra olumsuz etki ve özelliklerini tanıyarak hayata geçirir.
Etkinlik Örnekleri:
“İnternetin Özelliklerini Keşfediyorum”
İnternetin doğuşu, dünü ve bugünü üzerine öğrencilere yöneltilecek çeşitli sorularla öğrenciler konuşturulur (1. kazanım).
“İnternet Kullanıyorum”
Okulun bilgisayar laboratuarında internet üzerinde arama motoru kullanma, haber okuma, e-posta alma-gönderme etkinlikleri gerçekleştirilir (2. kazanım)
“İnternette Nelere Dikkat Etmeliyiz?”
İnternetin kötü kullanımı ve internetteki olumsuzluklarla ilgili çeşitli sorular örneklendirilerek konuşulur. “Söz Veriyorum.” adlı sözleşme öğrencilerce doldurulur (3. kazanım).
Bu Ünitede Verilecek Beceriler:
Gözlem, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, problem çözme, iletişim, bilgi teknolojilerini kullanma, Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma
Bu Ünitede Verilecek Temel Değerler:
Etik kurallara bağlılık, farklılıklara saygı duyma, sorumluluk, dürüstlük
Öncelikle öğretmen el kitabında kazanımları internetin tanıtılması, internetin kullanım alanları ve internetin olumlu-olumsuz yanlarından yola çıkarak dikkat etmemiz gerekenler şeklinde bilgilere yer verilmektedir.
Derste yapılacak etkinlikleri incelediğimde;
Bu ünite kapsamında daha çok interneti tanıtmak, onun kullanım alanlarını görmek ve internet kullanımında dikkat edilmesi gerekenler şeklinde bilgiler öğrencilere aktarılmakta. Fakat medya okuryazarlığının temelini oluşturan ilkelere yer verilmemiş. Mesela; öğrenci bir haberin internet üzerinden de okunabileceğinin farkına varıyor. Fakat bir medya ürünü olan bu haberin nasıl yapılandırıldığı, gerçeği yansıtıp yansıtmadı, okuduğunda o haberi nasıl anlamlandırdığı, herkesin aynı haberi aynı şekilde mi anlamlandırdığı, farklı anlamalara yol açan etkenlerin ne olduğu, yansıtılmaya çalışan düşünce ne, düşüncenin doğruluğu gibi birçok şey arka plana itilmiş. Bu ünitedeki kazanımlar zaten bilgi teknolojileri dersinde verilmekte. İçerik daha çok bana o dersin kapsamını anımsattı. Medya okuryazarlığına yönelik öğrencilerin kazanması gereken bazı tutumlar eksik kalmış. Medya okuryazarlığı ilkelerinden ticari göstergeler, ideoloji ve değerler, toplumsal ve siyasi göstergeler, oluşum ve içeriğin ilişkisi, medya estetiği gibi ilkelere yönelik hiçbir çalışma ve bilgilendirmeye yer verilmemiş. Bana göre; bu ders kapsamında ve bu ünitede öğrenciye kazandırılması gereken şey internetin ne olduğu, kullanım alanlarından ziyade internet okuryazarlığına yönelik bilgiler verilmeli. Örneğin; öğrencilere internette yer alan her bilginin doğru olmadığı, bu nedenle her bilgiye inanmaması gerektiği bilgisi verilmiş. Peki öğrenci bunu nasıl anlayacak? İşte bu noktada öğrenciye bilgiler verilerek bir takım şeylerin farkına varması sağlanmalı. Yani; İnternette okuduğunu anlama, yorumlama, doğru bilgiyi seçebilme becerisi kazandırılmalı.
Filiz ÇELEBİ
Medya okuryazarlığı, yazılı olan ve olmayan, televizyon, radyo, internet, gazete ve dergi, sinema, reklamlar gibi değişik formatlarda sunulan mesaja ulaşma, anlama, çözümleme, değerlendirme ve iletme yeteneğidir. Medya okuryazarlığı bazı ilkeler üzerine oturtularak ilköğretim ders programlarına dahil edilmektedir. Bu ilkeler ışığında bir takım kazanımlar yolu ile ilköğretim ders planlarında yerini almaktadır. Medya okuryazarlığı dersi çeşitli ünitelere, üniteler ise çeşitli derslere ayrılarak sunulmaktadır. Bu derslerin bazı kazanımları ortak kullandığını görüyoruz. Yani her dersin kendine özgü bir kazanımı yok. Bazı kazanımlar birden çok dersi kapsamaktadır.
Üniteler ve Kazanımlar
Bu kazanımlarda öğrencilere medya okuryazarlığının temeli olan iletişimi ve iletişim türlerini öğretmeyi amaçlamaktadır. Burada amaç, çocuklara iletişimin hangi yollarla yapıldığı, iletişim türlerini ve bu türlere örnekler verebilmeyi öğretmeyi amaçlamaktadır. Dili kullanma becerilerinin gelişmesine de büyük faydası var bu kazanımların. Ayrıca etik kurallara da bağlılık bu aşamada verilmesi gereken bir duyarlılıktır.
Kitle iletişiminde kitle iletişim araçlarının büyük önemi vardır. Bu araçların etkili kullanımı kitle iletişiminde çok önemlidir. Kitle iletişimi ile çocuklara bir sosyalleşme, toplumsal hayata aktif katılım söz konusudur. Burada yine dili doğru kullanma, etik kurallar önemlidir. Kitle iletişimi kültürel ve toplumsal öğelerle ilişkilendirilirse, çocukların toplumsal hayata aktif katılımları daha çabuk ve sağlıklı olabilir.
Burada da diğer kazanımlarda belirttiğim gibi dili doğru kullanmanın önemi daha çok vurgulanmıştır. Bunun yanında etik kurallara bağlılık, kendinden farklı düşünen insanlara saygı, söylediklerinin veya yazdıklarının sorumluluğunu taşıyan, kültürel miraslara değer veren çocukların yetiştirilmesi hedeflenmektedir. Medyanın kültürel yaşam üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri yadsınamaz. Bu etkileri güncel örneklerle sunma ve bu örneklere benzer olay/durumlarla karşılaşan çocukların ne yapması gerektiği bilinci üzerinde durulmuştur.
Televizyon insan yaşamındaki yeri oldukça fazladır. Burada televizyonu izlerken verilen mesajları iyi yorumlamak gerekir. Herkes benim gibi düşünmeyebilir. Farklılıkların zenginlik olduğu, sorumluluk bilincinin önemini, kültürel mirası yaşatma duyarlılığını ele alan kazanımlardır. Yardımlaşma, dayanışma ve eşitlik kavramlarının önemi bu kazanımlarla daha da anlam kazanır.
Herhangi bir gazeteyi incelediğinizde çeşitli konulardaki haberleri, reklamları ve yorumları görürsünüz. Gazetelerin yayın politikaları ile ekonomik beklentilerinin gazetenin haberleri, fotoğrafları ve reklamları veriş şekline yön verir. Bunun çocuklara anlatılması onların gazeteleri incelerken, ne yönden inceleyecekleri konusunda bir fikir sahibi olmalarını sağlar. Gazetenin temel kavramları olan manşet, sürmanşet, spot, tiraj ve künye gibi kavramlar bu ünitede verilir.
Öncelikle internetin ne amaçla kullanıldığının öğretildiği ünitedir. Sanal ortamın haberleşmede doğuracağı sorunlar, içerik kontrolünün %100 yapılmadığının bilincine varma. Hazır bilgilerin kullanımından ziyade bu bilgiler ışığında yeni birtakım bilgileri sunmanın öneminin vurgulandığı ünitedir.
İNTERNET (SANAL DÜNYA)
İnternet ünitesinin sonunda öğrenciler;
1. İnternetin özelliklerini tanıyarak iletişime getirdiği yenilikleri keşfeder.
2. İnternette bilgiye erişim, haber okuma, sohbet, e-posta, uzaktan eğitim gibi etkinlikleri uygulamalı olarak gerçekleştirir.
3. İnternetin olumlu özelliklerinin yanı sıra olumsuz etki ve özelliklerini tanıyarak hayata geçirir.
Bu ünite kapsamında ele alınacak olan kazanımlar yukarıda belirtilmiştir. Bu kazanımlar sonucunda bireyler de meydana gelmesini beklediklerimiz ise;
Medya Ürünleri Yapılandırılmıştır:
Medya okuryazarlığı öğretim programında ele alınan “İnternet” adlı ünitedeki kazanımlar yukarıda verilmiştir. Bu kazanımlara baktığımızda ele alınan bir medya ortamı olan internetin planlı ve dikkatli bir çalışmanın ürünü olmasından dolayı birçok kullanıcıyı kendine çektiğini görmekteyiz. İnternet bu ortamı tasarlayan uzmanlar tarafından kurgulanmıştır. Bu ortam nasıl bir ortam olmalı, içeriğinde neler olmalı, insanlara ne gibi mesajlar iletmeli, bu mesajların insanlar tarafından algılanma boyutunun tahminine göre insanların davranışları ne olmalı ya da ne yönde değişmeli, hazırlanan ortam düşünülenleri sağlıyor mu? gibi birçok etken göz önüne alınarak yapılandırılmıştır. Bu bağlamda bu medya ürününü incelediğimiz zaman kazanımlarda bize verilmek istenenlerin gerçekleştiğini görmekteyiz. Planlı ve dikkatli bir tasarımın ürünü olan internet ile tanışan birey internetin dününü ve bugününü kıyaslayarak buna göre getirdiği yenilikleri keşfeder, bu yeniliklerin ürünü olan dijital ortamda bilgiye erişme, haber okuma, sohbet, e-posta, uzaktan eğitim gibi etkinlikleri uygular, bu esnada bilinçlenen kullanıcı internetin olumlu ve olumsuz özelliklerini tanıyarak bundan sonraki tutumunu buna göre belirler. Zincirler halinde birbirine bağlanmış bu üç kazanıma bakıldığında aslında ilk ikisi normalde bilişim teknolojilerinde kullanıldığı biçimiyle ele alındığı için medya okuryazarlığı bunun neresinde diyebiliyoruz. Ancak başta da belirttiği eleştirel düşünme, gözlem yapma, yaratıcı düşünme, problem çözme, iletişim, bilgi teknolojilerini ve dili kullanma gibi beceriler adım adım süreçte gelişerek üçüncü kazanımda da açıkça kendisini ortaya koymaktadır. Bu becerileri de elde ederek üçüncü kazanıma ulaştığımız zaman medya okuryazarlığına ilişkin elde ettiklerimiz doğrultusunda planlı bir şekilde tasarlanan medya ürünü ve yine adım adım planlanarak ilerleyen sürecin birbirini tamamlar nitelikte olduğunu görmekteyiz. Ayrıca ilk iki kazanımda ölçülmek istenen medyayı iyi bir şekilde okuma, anlama, yorumlama, akıl yürütme ve farkındalık gibi öğelerdir. Bu işlemleri gerçekleştirerek interneti tanıyan ve bu sayede kullanan bireyler internetin olumlu-olumsuz özelliklerini de keşfedebilirler. Nasıl ki bir medya ürünü dikkatli ve titiz bir çalışmanın getirisiyse bu kazanımları gerçekleştirmede ele alınan sürecin kendisi de bu yapıya uygundur.
Medya Gerçeği Yapılandırır:
İnternet ile milyonlarca kullanıcıya sanal dünyanın kapıları açıldı. Ortam sanal olsa dahi bu kadar fazla kullanıcıyı kendisine çekmesinin en önemli sebebi bana göre gerçek olay, nesne ve anlatımları gerçeğine uygun bir yapıda yapılandırmasından geçmektedir. Yukarıdaki kazanımlarda da bunu çok açık bir şekilde görmekteyiz. Bu kazanımlarda internet ortamında iletişim boyutu ele alınmıştır. İnternetin sunduğu iletişim özellikleri sayesinde artık uzaklar daha yakın olmaktadır. Dünyanın öbür ucundaki birisiyle aynı yanımızdaymış gibi bir atmosfer oluşturması, paylaşım ortamı yaratması internetin gerçeği yapılandırdığının bir kanıtıdır. Bu bağlamda diğer medya ürünlerinden farklıdır, iletişim kurabileceğimiz ortamlar da çok farklıdır ve bizler bunları uygulayabilmekteyiz. Bu esnada ise karşılaştığımız olumlu-olumsuz durumlar bilinçlenmemiz noktasında bize yardımcı olmaktadır. Kazanımlarda ele alınan bu gerçeklik durumuyla medya ürününün gerçeğe uygun yapılandırılması da örtüşmektedir.
Seyirciler Anlamlandırır:
Verilmek istenen mesajın iyi kurgulanmasının yanında bireylerin bu mesajı anlamlandırabilecekleri uygun bir ön yaşantılarının olması gerekir. Bu medyaya karşı kültürel birikimi olmayan birine tutup ta “İnternetin olumsuz etki ve özelliklerini sıralaması” nı istediğimiz zaman hem elde etmek istediğimiz becerilerden yoksun kalan bir süreç ile, hem de anlamlandırma noktasında oluşan sorunlarla karşı karşıya kalırız. İlk iki kazanım ile ulaşılmak istenen aslında birey gözlem yapsın, eleştirel düşünsün, ortamla ilişki kursun, bu esnada da bilgi teknolojilerini de etkili kullanarak bu bağlamda üçüncü kazanımla problem çözebilsin, yaratıcı düşünsün ve böylece internet üzerindeki iletişim sürecine vurgu yapan bu boyutu anlamlandırabilsin. Ele alınan kazanımların bağlamsal açıdan bitişiklik içermesi seyircinin bu süreci anlamlandırmasına katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda kazanımları değerlendirirsem de ilk iki kazanımda seyircilerin bu medya ürününü anlamlandırmasına dönük işlemler gerçekleşiyor. Bu ise ağırlıklı olarak gözlemleme sayesinde oluyor. Bu şekilde elde edilen bilgilenme sürecinin ardından birey artık internetin olumlu-olumsuz özelliklerini sıralayabilecek düzeye geliyor.
Ticari Göstergeler:
Her medya ürünü gelişim ve mesaj iletimi sürecinde ticari kaygıları taşımaktadır. Ancak amacı sanal ortamda iletişim boyutunu ele alarak sonuç olarak etik kurallara bağlılık, farklılıklara saygı duyma, sorumluluk, dürüstlük gibi değerlere önem veren bir süreci değerlendiren bu programda ticari göstergelere dikkat çekilmemektedir.
İdeoloji ve Değerler:
Her medya ürünü ele alıp değerlendirmeye çalıştığı içerikte belli bir dünya görüşünü yansıtabilir. Bu ünite kapsamında baktığımda vurgulanmak istenen sanal ortamda gerçekleşen iletişim sürecinin olumlu ve olumsuz yanlarını değerlendirmesi amacını güttüğünde belli bir ideolojiden söz etmek mümkün değildir. Ancak temele alınan ve mesaj iletimi sürecinde seyircide anlamlandırılması istenenler; etik kurallara bağlılık, farklılıklara saygı duyma, sorumluluk ve dürüstlüktür. Bu bağlamda da internet ünitesi kazanımlarıyla medya okuryazarlığı ilkelerinin ele alınan değerlerle hemen hemen bağdaştığını görmekteyiz. Burada kafama yatmayan tek değer ise dürüstlüktür. Dürüstlük kazanımların hangisinde hangi şekilde verilmeye çalışılmıştır bu konuda soru işaretlerim var diyebilirim.
Toplumsal ve Siyasi Göstergeler:
Her medya ürünü toplumun ihtiyaçları ve beklentilerini yansıtmayı prensip olarak benimser. Toplumun ihtiyacına iletişim olarak bakıldığında ele aldığımız kazanımlar birebir olarak bu süreci yansıtarak burada oluşan olumlu ve olumsuz yanları da değerlendirmektedir. Ancak toplumsal göstergeler baskın olarak ele alınırken siyasi göstergelerin vurgulanmayışı kazanımlarla bu ilkenin kısmen örtüştüğünü göstermektedir.
Oluşum ve İçeriğin İlişkisi:
En başından beri söylediğim gibi yapısı itibariyle planlı ve dikkatli bir şekilde tasarlanan bir medya ürünü olan internet içeriği açısından da planlı ve dikkatli bir şekilde düzenlenmiştir. Bu şekilde mesajların doğru iletilmesinde güdülen amaç ile mesajların bireylerde aynı anlamları oluşturması noktasında da örtüşmektedir. Kazanımlarımız açısından oluşum ve içeriğin ilişkisine baktığımda adım adım ilerleyerek yaşantı kapsamı dahilinde oluşabilecek planlı bir sürecin olduğuna işaret etmektedir. Öncelikle “internet nedir, iletişim noktasında diğer medya ürünlerine göre ne gibi farklılıkları vardır” hususuna bir açıklık getir sonra, “iletişim süreçlerinde internetle farklı bir şekilde sunulan özellikleri uygula ve bu süreçte geçirdiğin yaşantını göz önüne alarak edindiğin internetin olumlu ve olumsuz özelliklerine ilişkin bir düşünce geliştir” şeklindedir. Bu yönüyle de ilke ve kazanım örtüşmektedir.
Medya Estetiği:
Her oluşturulan bilgi, sunulan içeriğe ve seçilen medyaya uygun estetik bir yapıda sunulur. İnternet yapısı itibariyle bu özelliği bizlere sunmaktadır. Dolayısıyla iletişim noktasında kullanılan unsurlarda bu dikkate alınabilir. Ancak ünitedeki kazanımlarda medya okuryazarlığının bu ilkesinden örtük olarak yararlanılsa da açık olarak değinilmemiştir.
Ele aldığım “internet” adlı ünitede incelemelerim esnasında büyük ölçüde ilkeler ve kazanımların örtüştüğünü düşünüyorum.
Bu ünite kapsamında her bir kazanım için yazılan etkinliklerde sağlanması düşünülen problem çözme, yaratıcı düşünme, araştırma, gözlem, iletişim, Türkçeyi doğru, güzel ve etkili kullanma, girişimcilik, iletişim ve gözlem gibi becerileri sağlamaya dönük etkinlikler olduğu dikkat çekmektedir. Ayrıca örtük olarak etik kurallara bağlılık, farklılıklara saygı duyma ve sorumluluk gibi değerlerde bu etkinliklerde verilmeye çalışılan değerler arasındadır.
Programa genel olarak baktığımda ise kazanımların ilkeler ve etkinliklerle gerçekleştirilmesi düşünülen beceri ve değerler ile hemen hemen örtüştüğünü gözlemledim.
AYŞE ALTINTAŞ